Biznesplan: jak go napisać i co musi zawierać

Czym jest biznesplan?

Biznesplan (ang. business plan) to plan ekonomiczny i produkcyjny firmy albo pojedynczego przedsięwzięcia. Pytania kto, co, jak i ile tworzą szkielet całego dokumentu. „Kto” to przedsiębiorca, jego doświadczenie i forma prawna firmy. „Co” to produkt lub usługa. „Jak” obejmuje marketing, sprzedaż i organizację pracy, a „ile” to nakłady na start, koszty miesięczne i spodziewane przychody.

Biznesplan porządkuje decyzje także wtedy, gdy nie bierzesz dotacji: zmusza do policzenia, przy jakiej sprzedaży firma pokryje koszty, zanim pojawią się pierwsze faktury. Nie istnieje jeden uniwersalny wzór: układ zależy od odbiorcy i od branży.

Kiedy biznesplan jest wymagany?

Biznesplanu żądają urząd pracy przy dotacji na start, bank przy kredycie, instytucje rozdzielające fundusze europejskie oraz inwestor przed wejściem kapitałem. Każdy z nich czyta ten sam dokument pod innym kątem.

Dla urzędników wniosek razem z biznesplanem jest podstawowym narzędziem weryfikacji pomysłu (biznesplany24.pl), więc w wersji do urzędu pracy liczy się szczegółowość założeń. W wersji pod kredyt harmonogram spłaty i przepływy pieniężne ważą więcej niż opis misji firmy.

Co powinien zawierać biznesplan?

Typowy biznesplan składa się z ośmiu części, od streszczenia po analizę SWOT i ryzyka. Kolejność poniżej odpowiada większości wzorów, choć formularz instytucji może ją zmienić. Każda część ma trzy pytania kontrolne: jeśli umiesz na nie odpowiedzieć liczbą albo konkretem, ta część jest gotowa.

1. Streszczenie

Streszczenie (ang. executive summary) otwiera dokument i zbiera najważniejsze informacje z całości na jednej stronie: cel, ofertę, klienta, potrzebną kwotę i źródło pieniędzy.

• Co sprzedaję i komu?
• Ile pieniędzy potrzebuję i skąd je wezmę?
• Kiedy firma zacznie na siebie zarabiać?

2. Opis przedsięwzięcia i przedsiębiorcy

Ta część przedstawia dane firmy i cele działalności: formę prawną, siedzibę, wspólników, a przy nich doświadczenie i kwalifikacje osób, które będą firmę prowadzić. Opisz tu zasoby, które już masz, bo zmniejszają kwotę potrzebną na start.

• Dlaczego poradzę sobie w tej branży?
• Jaką formę prawną wybieram?
• Jakie zasoby już mam (lokal, sprzęt, kontakty)?

3. Produkt lub usługa

Opisz ofertę, czym różni się od konkurencji, oraz koszt jednostkowy i cenę sprzedaży. Przykład z poradnika implemo.pl pokazuje sposób liczenia: produkt kosztuje w wytworzeniu 0,85 zł, a sprzedaje się go za 2,20 zł. To ilustracja, nie dane rynkowe, ale dokładnie taką parę liczb dla swojej oferty powinieneś mieć w tej części.

• Jaki problem klienta rozwiązuję?
• Ile kosztuje mnie wytworzenie jednej sztuki lub godziny usługi?
• Za ile sprzedam i dlaczego klient zapłaci tę cenę?

4. Analiza rynku i konkurencji

Analiza rynku opisuje klienta docelowego, wielkość rynku, konkurentów i ich ceny. Przy większym przedsięwzięciu pomaga analiza pięciu sił Portera, która porządkuje presję ze strony konkurentów, dostawców, klientów, nowych firm i produktów zastępczych.

• Kto konkretnie kupi i gdzie go znajdę?
• Kto sprzedaje to samo w okolicy lub w sieci i za ile?
• Co się zmienia w branży?

5. Plan marketingowy i sprzedaży

Plan marketingowy pokazuje kanały dotarcia do klienta, promocję, politykę cen i prognozę sprzedaży. Prognoza sprzedaży musi mieć podstawę, dlatego przy każdej liczbie sprzedaży zapisuję, skąd się wzięła: z liczby zapytań albo z umów wstępnych.

• Skąd wezmę pierwszych 10 klientów?
• Ile wydam na promocję miesięcznie?
• Ile sprzedaży zakładam w pierwszym roku i na jakiej podstawie?

6. Organizacja i harmonogram

Plan organizacyjny (techniczny) mówi, kto co robi w firmie, jaka jest struktura zatrudnienia i jakie są wynagrodzenia brutto. Harmonogram realizacji układa działania w kolejności od decyzji do pierwszej sprzedaży.

• Kogo i kiedy zatrudnię?
• Co muszę kupić i załatwić przed pierwszą sprzedażą?
• Jakie zgody lub uprawnienia są potrzebne?

7. Plan finansowy

Plan finansowy przekłada wszystkie poprzednie części na pieniądze. W przykładowym spisie treści bryk.pl obejmuje pięć pozycji:

• nakłady inwestycyjne,
• niezbędne zaopatrzenie,
• koszty miesięczne,
• planowane przychody miesięczne,
• źródła finansowania.

Profesjonalny biznesplan do oceny opłacalności idzie dalej. Zawiera prognozy rachunku zysków i strat, przepływów pieniężnych i bilansu oraz wskaźniki opłacalności: prosty okres zwrotu (PP), zdyskontowany okres zwrotu (DPP), NPV, czyli wartość bieżąca netto, i IRR, czyli wewnętrzna stopa zwrotu. Uzupełnia je analiza wrażliwości z punktami krytycznymi.

Urząd pracy zwykle wymaga tabel kosztów i przychodów, a NPV i IRR częściej pojawiają się w rozmowie z bankiem lub inwestorem. Prognozę podatków i składek skonsultuj z księgową.

• Ile kosztuje start i z czego to pokryję?
• Przy jakiej sprzedaży pokryję koszty miesięczne (próg rentowności)?
• Po ilu miesiącach odzyskam wkład?

8. Analiza SWOT i ryzyka

Analiza SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) opisuje mocne i słabe strony firmy oraz szanse i zagrożenia z otoczenia. Do niej dopisz plan awaryjny na wypadek, gdy założenia się nie spełnią.

• Co się stanie, jeśli sprzedaż będzie o 30% niższa?
• Co odróżnia mnie od konkurencji, a w czym jestem słabszy?
• Które ryzyko zatrzyma firmę i jak je ograniczę?

Jak napisać biznesplan krok po kroku?

Zacznij od wymagań odbiorcy, potem policz pieniądze, a opisy dopasuj do liczb. Kolejność pisania różni się od kolejności w gotowym dokumencie: streszczenie, które stoi na początku, powstaje na końcu.

1. Pobierz formularz i kryteria oceny instytucji.
2. Zbierz dane o rynku, klientach i cenach konkurencji.
3. Policz nakłady startowe i koszty miesięczne.
4. Oszacuj sprzedaż i przychody, zapisując podstawę każdej liczby.
5. Opisz produkt, marketing, organizację i ryzyka zgodnie z policzonymi kwotami.
6. Napisz streszczenie i sprawdź spójność kwot w całym dokumencie.

Kwota w streszczeniu, w planie finansowym i w harmonogramie musi być ta sama. Rozjazd liczb to pierwsze, co wychwyci osoba oceniająca wniosek. Przed wysłaniem czytam dokument tylko pod kątem kwot, od pierwszej do ostatniej strony, bo przy kilku poprawkach rozjazd pojawia się najłatwiej.

Gdzie znaleźć wzór biznesplanu za darmo?

Darmowy wzór zwykle daje instytucja, do której składasz dokument: urząd pracy, operator dotacji albo bank. Od niego warto zacząć, bo formularz do wypełnienia zawiera dokładnie te rubryki, które ktoś potem oceni. Przykładowy biznesplan z sieci przydaje się do podejrzenia układu i stylu. Gotowy cudzy biznesplan, nawet krótki, nie pasuje jednak do twoich kosztów, rynku i branży: sklep internetowy akcentuje marketing online, warsztat samochodowy lokalny rynek, a firma produkcyjna park maszynowy. Podmiana nazwy w cudzym dokumencie zostawia cudze liczby, a tych urzędnik czy analityk w banku nie uzna za uzasadnione.

Ile stron powinien mieć biznesplan?

Liczbę stron wyznacza odbiorca, a nie wzór z sieci. Dla orientacji: opublikowane przez biznesplany24.pl komplety wniosku z biznesplanem, złożone w urzędach pracy w latach 2024–2025, liczą od 22 stron (Wschowa) do 36 stron (Piaseczno, Wrocław). To objętość całego wniosku, nie wymóg, i lepiej trzymać się jej rzędu niż pisać 5 albo 80 stron.

Kto może napisać biznesplan?

Biznesplan przygotowuje sam przedsiębiorca albo zleca go doradcy lub firmie doradczej. Cena takiej usługi zależy od zakresu dokumentu i od doradcy. Autorstwo nie zwalnia jednak z obrony liczb: na rozmowie w urzędzie, w banku czy z inwestorem to ty tłumaczysz, skąd wzięła się prognoza sprzedaży i każdy wydatek.

Czy do założenia JDG potrzebny jest biznesplan?

Nie. Formularz CEIDG-1 nie wymaga dołączania biznesplanu, więc rejestracja firmy w CEIDG przebiega bez niego. Dokument staje się potrzebny dopiero przy dotacji, kredycie albo rozmowie z inwestorem. Na własny użytek pomaga sprawdzić, czy pomysł się opłaci, zanim zaczniesz płacić składki i czynsz.

Czy biznesplan pisze się tylko pod finansowanie?

Nie, ten sam dokument służy jako plan działania na pierwszy rok. Plan finansowy kończy się pytaniem, skąd wziąć brakującą kwotę, a odpowiedź ułatwia przegląd opcji, czyli źródła finansowania małej firmy. Część założeń się nie ziści, więc zapisy biznesplanu aktualizuje się wraz ze zmianą rynku i rozwojem firmy. Porównanie planu z wynikami po kilku miesiącach pokazuje, które założenia trzeba poprawić.

Czym biznesplan różni się od pitch decku?

Biznesplan to pełny dokument z tabelami i założeniami do oceny, a pitch deck to kilkanaście slajdów na pierwsze spotkanie z inwestorem. Inwestor najpierw ogląda prezentację, o szczegóły z biznesplanu pyta później. Gdy piszesz pod kapitał prywatny, przygotuj też skrót w formie, jaką ma prezentacja dla inwestora (pitch deck).